Ernest Mandel

Ernest Mandel (1923-95) - jeden z najwybitniejszych marksistów drugiej połowy XX w., ekonomista, teoretyk i praktyk Czwartej Międzynarodówki, autor licznych prac na tematy społeczne, ekonomiczne i dotyczące kultury XX wieku, książek "Władza i pieniądze", "Późny kapitalizm" i in.

I 

Największa intelektualna ponętność marksizmu polega na jego (na dzień dzisiejszy unikatowej) zdolności do racjonalnego, wszechogarniającego i harmonijnego łączenia wszystkich nauk o społeczeństwie. Zrywa on z absurdalną hipotezą, że anatomiczna struktura człowieka prawie nie ma związku z człowiekiem jako "zwierzęciem społecznym" (zoon politicon) i że ludzie, jako wytwórcy dóbr materialnych, są czymś całkiem innym, niż ludzie jako malarze, poeci, myśliciele czy twórcy religii. A przecież to właśnie wyobrażenie milcząco pozostaje fundamentalne dla wszystkich nauk akademickich, związanych z problemami ludzkimi.

Dla fizycznej antropologii jest samo przez się zrozumiałe, że rozwój anatomii ludzkiej i własności psychologicznych ściśle z nią związanych (między innymi zdolność do artykułowanego obcowania i przedstawiania idei), jest aspektem skrajnie ważnym. Historia społeczeństw pierwotnych i etnologia również również periodyzują kultury prymitywne w surowej (niekiedy nawet nadto surowej, mechanicznej!) zależności od natury ich narzędzi pracy i dominującej działalności ekonomicznej. Tym nie mniej, ekonomiczna historiografia odmawia uznania zmieniających się sposobów produkcji rdzeniem rozwoju cywilizacji i historii politycznej, a ekonomiści-ortodoksi mocno trzymają się mitycznej "żądzy bogacenia się", jakoby zakorzenionej w "naturze ludzkiej", poprzez którą - niezależnie od poziomu rozwoju sił wytwórczych i przejściowych form ekonomicznej organizacji - własność prywatna, produkcja towarowa i konkurencja wynoszone są do jakoby wiecznych atrybutów życia gospodarczego. 

Izaak Deutscher

Pamiętam, jak czytając w dzieciństwie Mirdasz [1], natknąłem się na historię i opis sceny, która zawładnęła moją wyobraźnią. Była to historia Rabbiego Meira, wielkiego świętego, mędrca i filaru prawa mojżeszowego, a także jednego z autorów Miszny [2], który pobierał lekcje teologii u heretyka Eliszy ben Abijuha, zwanego Acherem (Obcym). Pewnej soboty Rabbi Meir poszedł na spacer ze swym nauczycielem i doszło między nimi, jak zazwyczaj, do poważnego sporu. Heretyk jechał na ośle, a Rabbi Meir, jako że nie mógł jeździć wierzchem w Szabat, szedł obok i tak uważnie wsłuchiwał się w słowa mądrości płynące z ust heretyka, że nie zauważył, jak wraz z nauczycielem dotarli do rytualnej granicy, której Żydzi mają zakaz przekraczania w Szabat. Wtedy wielki heretyk zwrócił się do swojego ucznia i powiedział: "Widzisz, dotarliśmy do granicy - i musimy się rozstać: ty nie możesz iść ze mną dalej - wracaj!" Rabbi Meir wrócił do żydowskiej wspólnoty, a heretyk pojechał dalej - poza granicę żydostwa.